همایش «فضای مجازی و یادگیری الکترونیکی» روز یکشنبه ۷ آبان ۹۶ با حضور چشمگیر دانشجویان و اساتید گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی و برخی دانشجویان رشته‌های دیگر، و همچنین با همراهی شرکت‌کنندگان مجازی، در تالار شهید بهشتی دانشگاه قم برگزار شد. این همایش به‌همت انجمن کتابداری و اطلاع‌رسانی ایران (شاخه قم) و انجمن علمی ـ دانشجویی علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه قم و با همکاری شرکت شریف‌پردازش (سیناوب)، به‌صورت حضوری و مجازی برگزار شد. سخنران علمی این همایش دکتر روح‌الله سلیمانی‌پور، مدرس دانشگاه و مدیر پروژهٔ حکمرانی دانشگاه تهران بود.

در ابتدای نشست دکتر مهدی محمدی، مدیر پژوهشی دانشگاه و رئیس انجمن کتابداری قم، ضمن خوش‌آمدگویی به شرکت‌کنندگان در همایش، معرفی مختصری از دکتر سلیمانی‌پور و پیشینه علمی و پژوهشی ایشان ارائه کرد.

سپس دکتر روح‌الله سلیمانی‌پور، مدرس دانشگاه قم، سخنرانی خود را شروع کرد. دکتر سلیمانی‌پور گفت: «مخاطبان مطالب این نشست، سه گروه مدیران و سیاستگذاران کلان حوزهٔ یادگیری، اساتید و دانشجویان هستند.» ایشان بحث خود را در چهار بخش ارائه کرد: ۱.مقدمه، ۲.رویکردها و فناوری‌های نو، ۳.مرور برخی از ابزارها و خدمات و ۴.چند مسئلهٔ  دیگر در قلمرو یادگیری الکترونیکی.

 سلیمانی‌پور در مقدمهٔ بحث خود به تفاوت میان دو مقولهٔ آموزش و یادگیری اشاره کرد و گفت: در آموزش، تمرکز بر آموزش‌دهنده و آموزش‌پذیر است اما در یادگیری، تمرکز بیشتر بر یادگیری و یادگیرنده است و حتی ممکن است در بافت یادگیری، یاد‌دهنده‌ای در کار نباشد و یا نقش کم‌رنگ‌تری داشته باشد. یادگیری مادام‌العمر، خودفراگیری و یادگیریِ یادگیری از مباحث دیگر ایشان بود و دربارهٔ موضوع یادگیریِ یادگیری گفت: ما از دانشگاه، فارغ‌التحصیل نمی‌شویم؛ بلکه یاد می‌گیریم که چگونه یاد بگیریم.

ایشان همچنین «مهارت خواندن و کار با رایانه»، «مهارت جست‌وجو در اینترنت» و «مهارت درک و تحلیل» را سه مهارت بنیادی در یادگیری الکترونیکی دانست و تاکید کرد با توجه به ظهور فناوری‌های جدید، یادگیری، بافت جدیدی به خود گرفته است و بدون حوزهٔ الکترونیکی، یادگیری ممکن نیست. او «فناوری»، «محتوا» و «مدل ذهنی» را به‌عنوان سه عنصر بنیادی در یادگیری الکترونیکی مطرح کرد و شرط ورود به حوزهٔ یادگیری الکترونیکی را تغییر مدل ذهنی دانست.

ایشان اینترنت‌ را «دانشگاه رایگان همگانی» برشمرد Ùˆ در بخش دوم صحبت‌های خود، دربارهٔ رویکردها Ùˆ فناوری‌های نو Ùˆ نقش این فناوری‌ها در یادگیری الکترونیکی سخرانی کرد. او در این بخش ۱۰ فناوری Ùˆ رویکرد را مطرح کرد Ú©Ù‡ شامل این موارد بود: کد منبع باز (Open Source)ØŒ موبایل Ùˆ تبلت (Smart Phone)ØŒ شبکه‌ها Ùˆ رسانه‌های اجتماعی (Social Media)ØŒ وب‌معنایی (Semantic Web)ØŒ بازیگونه‌سازی (Gamification)ØŒ واقعیت مجازی (Virtual Reality)ØŒ واقعیت افزوده (Augmented Reality)،  هوش مصنوعی (Artificial Intelligence)ØŒ اینترنت اشیاء (Internet of Things) Ùˆ موک (MOOC).

سلیمانی‌پور در بخش سوم، برخی از مهم‌ترین ابزارها و خدمات مربوط به یادگیری الکترونیکی را معرفی کرد که می‌توان به ویکی‌ها، اسلایدشر، جی‌میل، گوگل‌داکز، گوگل درایو، دراپ باکس، ویدئوهای تد، آپارات، تلگرام، فرادرس، مکتب‌خونه و متمم اشاره کرد.

ایشان در بخش پایانی سخنرانی، چند مسئلهٔ عمده و بنیادین در قلمرو یادگیری الکترونیکی مطرح کرد. مسئله اول، یادگیری اجتماعی الکترونیکی و یادگیری تعاملی است. این مسئله به یادگیری از هم و تعامل با هم توجه دارد؛ مسئله دوم یادگیری تلفیقی و ترکیبی است؛ این مسئله به شکلی، پاسخ به برخی از نقدهایی است که به یادگیری الکترونیکی وارد می‌شود. یکی از انتقاداتی که به یادگیری الکترونیکی وارد می‌شود این است که نقش استاد در بافت یادگیری الکترونیکی، کم‌رنگ شده یا حتی محو می‌شود؛ اما با بهره‌گیری از یادگیری تلفیقی و ترکیبی و تلفیق یاددهی از چهار منظر زمان، مکان، رسانه و منبع، می‌توان این مشکل را رفع کرد. مسئلهٔ سوم، کلاس معکوس و چرخشی است؛ در این شیوه، یاددهنده، محتوای آموزشی خود را از قبل در اختیار یادگیرندگان قرار می‌دهد و یادگیرندگان بعد از مطالعه و آگاهی از این محتوا در کلاس حاضر شده و دربارهٔ محتوای آموزشی و تحلیل آن، بحث و تبادل نظر می‌کنند. با این حساب، در یادگیری الکترونیکی، قرار نیست فرد محتواهای تولیدشدهٔ موجود را بیاموزد؛ بلکه، استاد باید مهارت‌هایی از قبیل مهارت تفکر انتقادی، مهارت حل مسئله، مهارت برقراری ارتباط مؤثر، مهارت گفت‌وگو، مهارت تفکر خلاق، مهارت کنترل استرس و هیجان‌ها، مهارت پرسیدن سؤال‌های درست و مهارت تصمیم‌گیری را به یادگیرندگان آموزش دهد.

در پایان، ایشان با اشاره به این که یادگیری، هدف نهایی نیست، یادگیری را ابزاری برای تعالی اخلاق، ارزش‌آفرینی، عزت نفس، و در نهایت رسیدن به آرامش درونی دانستند.

بعد از اتمام سخنرانی، دکتر سلیمانی‌پور به پرسش‌های شرکت‌کنندگان حضوری و مجازی پاسخ دادند؛ پس از آن با حضور اساتید گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی قم، مدیر پژوهشی دانشگاه قم و مدیر گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه قم، با اهدای لوح تقدیر از سخنران همایش قدردانی کردند.

فایل ارائه دکتر سلیمانی‌پور در همایش را می‌توانید از اینجا دانلود کنید

گزارش تصویری همایش: